Dikim Yapılmadan Önce Gübreleme ve Toprak Hazırlığı
Dikimden sonra yapılan gübreleme her zaman bir tamirat işidir. Dikimden önce yapılan gübreleme ise bitkinin ilk kökünü attığı ortamı doğrudan belirler. Fide veya fidan toprağa girdikten sonra kök bölgesini karıştırma şansınız kalmaz; o yüzden asıl iş, kürek elinizdeyken yapılır. Aşağıda dikim öncesi gübreleme için hangi seçeneklerin olduğunu, hangisinin ne kadar süre önce uygulanması gerektiğini ve kendi bahçenizde hangisini tercih edeceğinize nasıl karar vereceğinizi bulacaksınız.
Önce Toprağı Tanıyın, Sonra Gübreyi Seçin
Gübre seçimi topraktan bağımsız yapılamaz. Aynı torba gübre, kumlu toprakta hızlı yıkanır, killi toprakta uzun süre kalır. Dikim öncesinde şu üç şeye bakın:
Yapı: Nemli toprağı elinizde sıkın. Dağılıyorsa kumlu, yapışkan bir kalıp oluyorsa killi, hafif ufalanıyorsa dengeli.
Drenaj: 30 cm derinlikte bir çukur açıp su doldurun. Su birkaç saatte çekilmiyorsa organik madde ve tesviye şart.
Geçmiş: Aynı yerde geçen yıl ne vardı? Domates gibi çok besin tüketen bitkiden sonra toprak yorgundur; baklagilden sonra azot durumu daha iyidir.
Mümkünse toprak analizi yaptırın. Analiz yoksa da bir kural işe yarar: organik maddeyi cömert, kimyasal gübreyi ölçülü kullanın. Çünkü fazla organik madde nadiren zarar verir, fazla azot ise fidanın kökünü yakabilir.
Zamanlama: Ne Kadar Önce Uygulanır?
Karar vermesi en zor kısım burası. Her gübre aynı hızda çalışmaz. Yanmış olmayan gübreler beklemek ister; hazır formüller dikim gününe yakın verilebilir.
Gübre / Malzeme
Dikimden ne kadar önce
Neden
Taze hayvan gübresi
3–6 ay (ideali sonbahardan)
Çürürken ısı ve amonyak açığa çıkar, kökü yakar
Yanmış çiftlik gübresi
3–4 hafta
Toprakla karışması ve oturması gerekir
Olgun kompost
1–2 hafta, gerekirse dikim günü
Zaten ayrışmış, yakma riski düşük
Kemik unu, kaya fosfatı
2–4 hafta
Yavaş çözünür, kök bölgesine önceden yerleşmeli
Granül NPK (yavaş salımlı)
1–2 hafta
İlk yağmur/sulamayla dağılması yeterli
Suda çözünen gübre
Dikimden sonra, tutma başlayınca
Dikim öncesi verilirse yıkanıp gider
Pratik özet: sonbaharda kaba işi (gübre, kireç, yaprak, saman), ilkbaharda ince ayarı (kompost, granül gübre, kemik unu) yapın.
Organik mı, Hazır Gübre mi? Karşılaştırmalı Bakış
Organik hazırlık
Toprak yapısını düzeltir, su tutma kapasitesini artırır.
Besini yavaş verir; sezon boyunca dengeli beslenme sağlar.
Yakma riski düşüktür, dozda hata affeder.
Dezavantajı: hacim gerekir, taşımak zahmetlidir, etkisi ilk yıl yavaş görünür.
Hazır granül gübre
NPK oranı bilinir, hesap yapmak kolaydır.
Az hacimle çok besin verir; küçük bahçe ve saksı için kullanışlıdır.
Dezavantajı: toprağın yapısını iyileştirmez, aşırı dozda kök yanması yapar.
Çoğu ev bahçesinde en isabetli yol ikisini birleştirmektir: tabana organik madde, dikim çukuruna azaltılmış dozda fosfor ağırlıklı bir gübre. Organik ve kimyasal seçeneklerin ayrıntılı kıyaslaması ile NPK rakamlarının nasıl okunduğunu anlatan sayfalar bu kararı netleştirir.
Adım Adım Dikim Öncesi Toprak Hazırlığı
Alanı temizleyin. Çok yıllık yabancı otları kökünden çıkarın; sadece biçmek yetmez.
Toprağı nemli-değil-ıslak halde işleyin. Islak toprağı bellemek yapıyı bozar, çamurdan tuğla yapar.
25–30 cm derinliği gevşetin. Alt üst etmek yerine çatal bel ile kabartmak yeterlidir.
Organik maddeyi serin. Yüzeye 3–5 cm kompost veya yanmış gübre, sonra üst 10–15 cm ile karıştırın.
Yavaş salımlı besinleri ekleyin. Kemik unu veya fosfor kaynağını kök bölgesine denk gelecek derinliğe karıştırın.
Tesviye edip bekletin. Toprağın oturması ve mikrobiyal etkinliğin başlaması için birkaç hafta bırakın. Bu arada bir kez sulamak ayrışmayı hızlandırır.
Dikim gününde çukuru açın, dip kısma bir tutam gübre koyacaksanız üstüne ince toprak serip kökü doğrudan gübreye temas ettirmeyin.
Ağaç ve çalı dikiminde farklı davranın
Çukuru fidan kökünün iki katı genişlikte, aynı derinlikte açın.
Çukurun içini zengin harçla doldurmak yerine, çevredeki toprakla kompostu karıştırıp kullanın; aksi halde kök "saksı etkisi"yle dışarı çıkmaz.
İlk yıl azot yerine fosfor ve organik madde öne çıksın. Kök gelişimi önce gelir. Meyve ağaçlarına özel gübreleme takvimi ayrı bir başlık gerektirir.